VIÐHVØRT

Viðhvørt er gott at krógva seg í veðrinum. Eg meini ikki í ølinum har norði frá.

SO OG SO NÓGVAR DAGAR EFTIR TRETTANDA

Sjálvt um eg einki skrivi, hyggja tey inn á gólvið. Kanska skrivi eg meir í kvøld ella í morgin. Okkurt um alt tað, sum ikki er tað, fyrr enn hendingin er sjónarváttað. Okkurt omandottið. Eitt brotið bein ella bæði tvey. Tyrlan farin suður til Sands eftir einum manni, sum hevði svølgt eina skrúvu. Rætting seinni: Maðurin, sum tyrlan fór suður til Sands eftir, tí hann hevði svølgt eina skrúvu, hevði ikki bara svølgt eina skrúvu, men ein heilan pakka av skrúvum, tí onkur hevði brigslað honum, at hann hevði eina skrúvu leysa og at hann als ikki var nakar brandur. Bara ein lítil dukkufretur. 

Nú fari eg at sláa ein nagla niður í gáttina millum køkin og gongina. Ein forbrendur nagli, sum altíð kemur upp aftur og skræðir hol á mínar hosur. Mínar forkolaðu hosur, eg tveiti út, tá hol kemur á tær. Veit væl, at eg kann brúka tær at pussa vindeygu við. Sjálvandi eftir at tær eru vaskaðar. Tað hevði ikki verið so gott, um vindeyguni fóru at lukta av fótasveitta. Tærnagassi sum vit søgdu í skúlaárunum. Ber til at síggja ígjøgnum tærnagass? Kanska onkur verksetari í Klaksvík fer at gera okkurt skilagott úr tærnagassi. Tá verða yvirskriftir á portalunum: "føroyingar - øh klaksvíkingar - hava útflutt fyri 3 milliardir krónur av tærnagassi, meðan menn og konur sita og pilka nøs suðuri í Havn."







*

LÍTIL SPEGILSMYND

Hann sjálvur í erva, Guð, man helst eisini hava humor. Hann skapti jú okkum í sínari mynd. Ella kanska var prototypan, Adam, ein krympreyv?





-

ØRLÍTIL NÝGGJÁRSRØÐA

Lat meg einki siga um lortaárið sum fór. Og eg fari heldur einki at ynskja um tað nýggja árið. Eg ynski bara, tá eg síggi stjørnuskot og tað er sjáldan. Mest sum aldrin. Eg hevði tó eitt ynski í fjør, at fáa eitt strúkijarn í jólagávu, men tað fekk eg ikki, so í tí nýggja árinum fari eg framhaldandi at ganga í óstroknum skjúrtum, Tó ber til at gita um nýggja árið, men eg veit ikki rættiliga hví, tí árið kemur og fer kortini og eg ætli mær at arbeiða víðari við tí eg arbeiði við og ætli mær at gera tað so væl eg kann. Ella betri enn eg kann. Málið má altíð vera at tú skalt verða betri enn tú sjálvur. Tú ert tín egni kappingarneyti.

Og tað er valár í ár. Stuttligt verður at síggja og hoyra, ella rættari: at ikki síggja og ikki hoyra, hvat vælevnini ikki fara at tora at koma inn á. T.d. dálkingina av okkara firðum orsakað av laksaalingini. Eg fari at vedda fimm fryst alilaksfløk uppá, at einki valevni fer at nevna tað við einum orði. Mentan fara tó øll valevnini at lova stóran stuðul til, og tá tey koma í samgongu, verður tað sum seinast: mentanargrunnurin verður skerdur upp aftur meir. Og einki hjálpir at Drotningin við fronskum sheiki kemur at vitja og at hon enki undirhald fær í Føroyum vegna listafólkablokadu. Soleiðis er tað bara, sum reyvatungir eysturoyartingmenn plaga til at taka.

Grindaporno sleppa vit heldur ikki undan í ár. Allir miðlar verða á tremur við grind og spiki, Watsonum og grindafelagsmonnum, kálhøvdum og kyksilvuri.

Fyrr var sagt, at eitt flakavirki var á hvørjum tanga. Skjótt fara vit at siga, at ein festivalur er á hvørjum tanga. tí enn fleiri festivalar fara at koma. Seyðarockfestivalur í Saksum. Alternativur countryfestivalur til fólk við flæætari tungu av Eiði frá Gjógv og úr Svínoy fara at skipa fyri á Eiði. Trillubørurockfestivalur í Skopum. Blákrosspopp inni á Nesi og ikki minst makreldansibandsfestivalin á Tvøroyri. Grindapornofestivalur verður bæði í Hósvík og í Húsavík. Hetta eru bert nakrir fáir festivalar, ið vit fara at hoyra um í nýggja árinum.

Bókaárið verður eisini einastandandi. Tað vísir seg nevniliga, at fleiri skútur onga bók hava fingið um seg. Bæði burturgingnar og slíkar sum eru rotnaðar upp av sær sjálvum. Teir smærru bátarnir skulu eisini hava sína bók. Allir teir misháttu, hvítu plastbátarnir á vestaru Vág í Havn skríggja eftir eini bók í part. Føroyskir rithøvundar fáa nokk at gera og ríka okkum andaliga við hesum avbera góðum skipa- og bátasøgum. Ikki um at tala allar myndirnar sum verða við bókunum. Tær gleða vit okkum mest til.

Og fleiri spennandi bøkur av tí lættlesiliga slagnum fara at koma. Ja, nógvar nýggjar krimibøkur fara at koma, um ikki ein um vikuna, so í  øllum førum ein aðru hvørja viku. Um alskyns detektivar í svimjubrillum sum fara at klintra í bjørgunum og lúra inn í gjøgnum vindeyguni hjá hampafólki. Føroyingurin er jú eitt lesandi fólk og hugsar serliga djúpt, tá hann lesur svimjibrillukrimibøkur.

Hetta er, sum tit síggja, ikki nakað eg ynski mær, men eg vænti mær bara, at so verður og av tí sama er tað eitt sindur ringt at siga gott nýggjár, men geri tað kortini, kanska vaknar onkur og vendir alt á høvdið. Gott nýggjár.

EIN LÍTIL JÓLAHEILSAN

Helt tað vera óhugnaligt at koma oman á vaglið fyrst í mánaðinum. Var eg komin í eina kz-legu? Nei tað var eitt sindur ov patetiskt at hugsa so. Men eg hevði júst lisið ein høvund sum hevði verið fangi í bæði Auschwitz og Buchenwald, ungarski Imre Kertész.  So nógv kunnu bókmentir ávirka meg, men Vaglið? Tað var ein sannur torturur at fáa hasar jólasangirnar úr hátalarunum tvungnar í míni oyru. Og allar hesi smáu, vemmiligu ljósperurnar, ið hingu á trøum og pelum og rundan um vindeygu, vóru sum píkatráður. Tey skóru í míni viðkvomu eygu, so eg varð noyddur at blunda og banna innantanna, at tað heðinshugnaliga smakkloysið eingin mørk kennir.

Á sama hátt havi eg tað við sendingini Sjá, sum Heini við krosskastaðum Beini leggur til rættis. Tú fært veruliga ilt í eyguni. Eg veit ikki, hvussu ofrini í sendingini hava tað, tey og teirra traumur verturin válkar sær í. Interiørið er sum eg kundi hugsað mær eitt framtíðar líkkapell í tí næsta Star Wars filminum, um tað nú koma fleiri. Haldi eisini at konceptið, tey kalla, er eitt sindur ólekkurt. Minnir ikki sørt um vikublaðið Ude & Hjemme, sum eg onkuntíð las, tá eg var í kioskvinnuni. innihaldið var altíð ein blandingur av tragedium (morð, vanlukkur osfr.) og matuppskriftum og klænkikurum. Sjálvandi skulu sendingar gerast við fólk sum eru merkt av "lívsins løstum", sum ein prestur tók til nú ein dagin, men tað átti at borið til, at lagt tað fram undir meiri náttúrligur umstøðum, og ikki soleiðis, at hyggjarin fær ilt í eyguni.

Og so hoppi eg beint yvir í mentanarsendingina hjá sjónvarpinum, sum Ivan Niclassen, ið ikki krosskastar beinini, skipar fyri. Hann stendur nevniliga uppi. Og sendingin eitur Grindin. Tað skilja øll so væl. Vit eru jú so tvítýdd. Baktjaldið minnir meg á eitt tapet, eg hevði uppi á loftinum í mínum kamari í Varðalág. Minnist væl at pápi segði, at eg fór at blíva í ørviti av tí. Partvís hevði hann rætt. Serliga tá eg kom heim eftir at hava ballast nakað nógv. Og eg sovnaði ikki, tí alt fór at mala fyri mær. Og eg roknaði ikki við, at eg kláraði út á wc-ið at ofra, men læt heldur vindeygað upp og spýði alt kvøldið úr mær oman eftir húsavegginum. Tá var gamli óður sunnumorgunin. Tá hann stóð  og spulaði spýggjuna av húsaskjøldrinum, meðan hann hart  bannaði:"Tín forbrendi havhestur!" Soleiðis fekk eg tað eisini, tá eg sá seinastu sending av Grindini. Fyrst eitt innslag um Hanus og Archie. Fínasta slag. Og um filmin hjá Heiðriki á Heygum, fínasta slag. Tó skilti eg ikki, at Ivan bleiv við at snakka um nøtufilm, tí eg sá onga nøt og enn minni nakran nøtubrótara, helst var hann bara í jólahýri. Men so komu bókaummælir og -umrøður. Av tveimum verkum sum einki hava at gera í eini mentanarsending. Bara at síggja permurnar, hesar typisku óalmindiliga ljótu dicount-estetisku permurnar sum eru rundan um næstan hvørja ta einastu føroysku bók, fingu meg at klíggja. Ummælið og umrøður vóru helst okay, men hví spilla dýrabaru tíðina í eini mentanarsending til sovorðið crap! Hvørgin av bókunum er neyðug og høvundarnir átti at verið noyddir at etið alt upplagið í seg niðri á Vaglinum meðan jólasjengurin var skrúvaður for frá. Samstundis skuldi borgarstjórin gingið runt og tikið hondina á øllum sum vóru komin at eygleiða, líkasum fyri at gera tað eitt lítið sindur meiri hugnaligt.

Eg skundaði mær út á bukkuna og koyrdi fingurin í hálsin, áðrenn næsta innslag kom. Og Jesu Navn! Tað var hann sjálvur skaldsøguserfrøðingurin uppi í Bog&Ide deildini í SMS. Hann stóð og stáplaði donsku krimidrotningina Sáru Blæbel, tá verturin kom og órógvaði hann, so hann mundi fingið allan stápilin niður á tærnar. Jú. hann sjálvur skalsøguserfrøðingurin mikli skuldi fortelja um bestseljarar. Og tann besti seljarin var Atlassið sjálvandi. Tað føroyska. Har er ikki so nógv at lesa, hugsaði eg. So tað er helst tí. Føroyingurin er eitt lesiveikt fólkaslag og vil helst lesa bøkur við nógvum myndum og lítlum og ongum teksti. Ella lættskrivaðum teksti sum í krimibókini sum lá nummar tvey eftir Atlassið, sum serfrøðingurin í skaldsøgum ikki enn hevur lagt út á Topplistan yvir fagurbókmentir saman við Álmanakkanum, Støddfrøðishandbókini og øðrum meistaraverkum. Fólk kunnu eisini sita saman rundan um Atlassið og peika. "Har havi eg verið og har havi eg ikki verið". Tey kunnu hava spurnarkapping um, hvussu tey ymisku londini stavast á "føroyskum". So fáa tey jú eisini brúkt brosvøddarnar á jólum. Annars var eisini onkur ljót bók um onkra skipsólukku. Tað selur og tað kemur næstan ein bók út um dagin við skipum sum eru gingin burtur. Skjótt eru ikki fleiri at skriva um, so tað næsta verður, at menn fara at skriva bøkur um skip sum kundu verið gingin burtur, ella sum áttu at gingið burtur. Og so kláraði eg ikki at síggja meir, eg fekk so ilt fyri hjartað, og vildi ikki kalla meg sjálvan ein forbrendan havhest. So innslagið um Guðrið má eg síggi seinni, tá eg havi gloymt alt um tey famøsu bókainnsløgini.

Eg ætlaði mær yvirhøvur ikki at skriva nakað um Kringvarpið ella sendingar tess. Tí tá kann mann altíð blíva eitt sindur negativur. Eg ætlaði bara at ynskja øllum, eisini Kringvarpinum, sum eg veit, eisini dugir at gera góðar sendingar, eini gleðilig jól.

TOPPLISTI TEIRRA TOLLUTU

Veit ikki hvat eg skal siga um Merkisteinin, fittur drongur, dugir væl at herma og telva og veit alt sum er vert at vita um HB. Helst er hann eisini tann frægasti kulturjournalisturin í Vørpunum, men tað er ikki nóg gott. T. d.í In mente og nú Mentanarcaféini. Tá hann ikki veit, hvat hann skal finna uppá, plagar hann bara ringja til krimisussið mikla niðri við Nívánna. Eisini sjálvt um sussið sussar akkurát tað sama sum seinast Merkisteinurin ringdi til hann. Í síðstuni hevur hann tó ikki bara  ringt til hann, men hevur heilar tvær ferðir havt hann á vitjan í kulturcaféini, har hann aðru ferðina sussaði akkurát tað sama sussið sum fyrru ferð. Aðrar tíðir, tá nýggj bók kemur eftir onkran, so endurspælar hann bara brot úr onkrari samrøðu við viðkomandi høvund, um hann ikki endurgevur samrøður við krimisussið sum av ein ella aðrari orsøk eisini kallar seg bókmentafrøðing.

Og nú hevur hann funnið ein annan bókmentafrøðing. Skaldsøguserfrøðingin Kára Árting, sum annars er leiðari av Bog&Idé (!) handlinum Rit og Rák og ikki dugir at siga Laterna Magica. Hesin veit alt um samtíðar bókmentir. Hygg bara at topplista hansara í fagurbókmentum:1 Á veingjum, 2 Karlo og Luddi, 3 Leskilig jól, 4 Okkara maður á Christiansborg, 5 At elska og liva, 6 Børnini broðreiða, 7  Niels Lassen Holm  8 Skakandi tilburðir 9 Álmanakkin 2015 og sum rosinan í pylsuendanum nr 10 Støddfrøði handbók.

Fagurbókmentir? Ja hesin veit alt um skaldskap og hvør ið keypir hvat. Og so skipar hann fyri eini kapping um at skriva eina skaldsøgu. Vinningurin er skallutar hálvtrýss túsund krónur. Og tað skal vera ein samtíðarsøga. Kanska skuldi hann fortalt okkum, hvat tað er fyri nakað? Hevði hann veruliga verið skaldsøguelskari og, so hevði hann einans kravt at skaldsøgan skuldi  vera góð. Ferdigt! Men kanska meinar hann í veruleikanum, at fólk heldur skulu skriva ein nýggjan álmanakka. Tí hvat er meiri samtíðarligt enn ein nýggjur álmanakki á hvørjum ári?

Og bara tvær føroyskar skaldsøgur eru komnar í ár, sigur serfrøðingurin. Onnur er ein krimibók, triviallitteraturur. Men tað eru tvær skaldsøgur komnar, men triviabókin er ikki onnur. Men ein, eg sjálvur havi skrivað, og eg skilji nú, hví hon ikki kann søkjast á heimasíðuni hjá Bog & Idé handilsmanninum. Kanska fæst hon heldur ikki til keyps har.

Og nú tá Merkisteinurin vísir so stóran áhuga fyri skaldsøgunum, hví syrgir hann ikki fyri, at onkur ummælir tær føroysku skaldsøgurnar, og yrkingasøvnini, í sínum sendingum? Í staðin fær hann skilamannin Hanus Kamban at tosa um eina óskaldsliga bók um Lawrence of Arabia. Tað innslagið hevði hóskað betur í eini uttanríkissending, um nú nøkur slík er í Vørpunum. Tað er eingin grund til at spilla dýrabara tíð upp á enn ein langrøkjutan Hanus, sum annars hevði verið góður sum app, at hjálpa fólki sum líða av svøvnloysi, so tey ikki nýtast at eta ov nógvar sovitablettir.

Víst koma ov fáar føroyskar skaldsøgur út á føroyskum. Men vit hava mest sum ongar skaldsøguformidlarar heldur. Bókmentafrøðingar tykjast vit heldur ikki at hava, ella um vit hava nakrar, so krógva teir seg ólukksáliga væl. Einki forum fyri skaldskap. Heldur ikki hava vit nakran góðan bókahandil. 

Tað er vert at skriva í álmanakkan og eingin støddfrøðishandbók nýtist til, at rokna út, at so er.






.

JÓLAGÁVUR

Havi ikki strokið mínar skjúrtur, síðani eg bleiv stakur (eitt orð sum eg altíð lesi sum "svakur"). Tað eru skjótt tíggju ár síðan. Ikki var tað so, at tað var hon, ið streik mínar skjúrtur. Yvirhøvur ikki. Tað havi eg altíð gjørt sjálvur. Men hon átti strúkijarnið og -brettið. Fekk aldrin upp í lag at keypa mær nýtt, og eg havi helst hildið, at tað var eitt sindur hipt, at ganga í óstroknum skjúrtum eftir so nógv ár í nýstroknum. Men nú ynski eg mær bæði strúkijarn og strúkibretti í jólagávu. Eg veit bara ikki frá hvørjum, so tað má helst vera frá mær sjálvum, men eg eigi ikki meiri pengar henda mánaðin. So má eg royna at útvega gjaldoyru. Og um onkur um Keypmannaleiðina ella longur enn, hevur hug at keypa onkra bók ella mynd hjá og frá mær, kann viðkomandi leggja eini boð í boðklyvan á facebók míni. Hugsa tær, at eina ferð sleppa at reypa tær av fyri ommu- ella abbabørnum, at tú vart við til at syrgja fyri, at Tóroddur Poulsen aftur fór at ganga í nýstroknum skjúrtum.





.